Tàu ngầm Việt Nam: Từ khởi đầu dang dở đến lực lượng răn đe dưới mặt nước

Những bước đi đầu tiên

Những năm 1980 của thế kỷ trước, trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn, Quân đội nhân dân Việt Nam đã đặt ra mục tiêu xây dựng lực lượng tàu ngầm – một hướng đi mới, đòi hỏi nền tảng kỹ thuật, con người và tư duy tổ chức hoàn toàn khác biệt.

Những cán bộ hải quân ưu tú đầu tiên được cử sang Liên Xô (cũ) đào tạo chuyên ngành tàu ngầm, hình thành lực lượng nòng cốt ban đầu, sau này được biết đến với tên gọi Hải đội 182 (thành lập ngày 28/4/1986). Trong số đó có Trung tướng Trần Quang Khuê – nguyên Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, cùng nhiều học viên tiên phong mang theo kỳ vọng xây dựng một lực lượng tàu ngầm trong tương lai.

Tuy nhiên, trước những khó khăn về kinh tế và yêu cầu nhiệm vụ trong nước, chương trình đào tạo buộc phải dừng lại, Hải đội 182 trở về nước đảm nhận các nhiệm vụ khác. “Giấc mơ tàu ngầm” tạm gác lại, nhưng không mất đi, mà vẫn tiếp tục được duy trì như một định hướng lâu dài.

Ngày 2/8/1996, Trung đoàn 196 Hải quân – đơn vị tàu ngầm đầu tiên của Việt Nam được thành lập, chính thức đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa của Quân chủng Hải quân, tạo tiền đề cho giai đoạn phát triển sau này.

Bước ngoặt thực sự đến vào ngày 1/9/2011, khi khóa đào tạo học viên tàu ngầm Kilo 636 đầu tiên của Lữ đoàn 189 Hải quân được khai giảng tại Trung tâm 650 thuộc Học viện Hải quân Liên bang Nga . Trong bối cảnh tình hình trên Biển Đông có nhiều diễn biến phức tạp, việc trang bị tàu ngầm được xác định là nhu cầu tất yếu, nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của đất nước.

Là một trong những học viên tham gia khóa đào tạo ấy, Trung tá Phạm Hải Đăng – Thuyền trưởng Tàu ngầm 185 – Khánh Hòa, cho biết quá trình học tập diễn ra trong điều kiện không thuận lợi, đặc biệt là rào cản về ngôn ngữ và khối lượng kiến thức kỹ thuật lớn.

Phần lớn học viên chỉ mới biết mặt chữ và giao tiếp cơ bản, song tất cả đều tự giác học tập với quyết tâm cao nhất. Họ không chỉ hoàn thành, mà còn hoàn thành xuất sắc mọi nội dung của khóa huấn luyện, tốt nghiệp với thời gian ngắn so với học viên các nước khác.

“Với mô hình “ngày điểm 5”, “tuần điểm 5”; từng học viên đã nêu cao tinh thần trách nhiệm, nỗ lực, chăm chỉ học ngày, học đêm và tích cực trao đổi bài theo nhóm trong giờ học, giải lao, ăn trưa. Chúng tôi xác định học không chỉ vì danh dự của mỗi cá nhân mà còn học vì Tổ quốc, học vì niềm tự hào dân tộc”, Trung tá Đăng nhớ lại.

Trung thành đặc biệt, tinh nhuệ đi đầu

Ngày 23/5/2013, Phòng Tàu ngầm trực thuộc Bộ Tham mưu Hải quân được thành lập, tạo cơ sở chỉ đạo và bảo đảm cho lực lượng tàu ngầm. Tiếp đó, ngày 29/5/2013, tại căn cứ quân sự Cam Ranh, Lữ đoàn Tàu ngầm 189 chính thức ra đời, trở thành đơn vị tàu ngầm cấp chiến dịch đầu tiên của Hải quân nhân dân Việt Nam.

Ngày 3/1/2014, chiếc tàu ngầm lớp Kilo 636 đầu tiên mang tên 182 – Hà Nội về nước. Lần đầu tiên trong lịch sử đất nước, Việt Nam có lực lượng hoạt động trong môi trường dưới mặt biển, canh giữ lòng biển sâu của Tổ quốc. Những con tàu tiếp theo lần lượt được biên chế, từng bước hình thành đội hình chiến đấu hiện đại .

Nếu tàu ngầm là một phương tiện tác chiến hiện đại với khả năng hoạt động bí mật và bất ngờ, thì phía sau đó là môi trường làm việc đặc thù mà mỗi cán bộ, thủy thủ phải thích nghi và làm chủ trong mọi hoàn cảnh.

Trung tá Nguyễn Trọng Hồng – Chính trị viên Tàu ngầm 184 – Hải Phòng, cho biết, thủy thủ đoàn hoạt động trong môi trường đặc thù dưới nước, nhiều ngày liên tục không nhìn thấy ánh sáng mặt trời, không có kết nối internet, sóng điện thoại, tivi… phần nào đã tác động đến yếu tố tâm lý của bộ đội.

“Để rèn luyện cho bộ đội có yếu tố tâm lý vững vàng, chịu đựng được gian khổ và khó khăn, chúng tôi luôn phát huy nét văn hóa đặc trưng của lực lượng tàu ngầm: Vinh dự – Trách nhiệm, Lịch thiệp – Kỷ cương, Đoàn kết – Khiêm nhường, Kiên cường – Quyết thắng”, Trung tá Hồng nói.

Do tính chất yêu cầu nhiệm vụ, các thủy thủ thường xuyên hoạt động trong môi trường khắc nghiệt, chật hẹp, yếm khí. Mỗi chuyến đi biển lại dài ngày nên các thủy thủ trong từng khoang, từng kíp phải có tính kỷ luật cao, thao tác tuyệt đối chính xác để đảm bảo tính thống nhất và trên hết là để đảm bảo an toàn cho trang bị kỹ thuật và cho chính cán bộ, thủy thủ thực hiện nhiệm vụ trên tàu.

Theo Trung tá Đinh Tuấn Anh – Thuyền trưởng Tàu ngầm 187 – Bà Rịa-Vũng Tàu, trong môi trường áp lực nước lớn, có thể lên tới hàng chục tấn trên một cm2, mỗi thao tác kỹ thuật đều phải chính xác, mỗi kíp chiến đấu phải phối hợp chặt chẽ, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Điều đó khiến kỷ luật trên tàu ngầm không chỉ là yêu cầu, mà là điều kiện sống còn.

Đặc thù nhiệm vụ cũng đòi hỏi thể lực và sức bền ở mức cao. Trong điều kiện thiếu ôxy, cường độ làm việc lớn, mỗi thủy thủ phải duy trì trạng thái sức khỏe tốt để có thể thực hiện nhiệm vụ dài ngày dưới mặt biển.

“Chúng tôi tập trung vào huấn luyện các môn thể thao đặc chủng như cầu sóng, đu quay, vòng quay trụ, xà đơn, xà kép, bơi ếch, chạy 100m, chạy 3.000m. Đồng thời, Lữ đoàn cũng thường xuyên tổ chức các đợt an điều dưỡng để duy trì và phục hồi sức khỏe, bảo đảm thể lực của thủy thủ tàu ngầm luôn ở trạng thái tốt nhất”, Trung tá Tuấn Anh chia sẻ.

Theo Thượng tá Hoàng Văn Đồng – Chính ủy Lữ đoàn Tàu ngầm 189, 40 năm là một dấu mốc rất đặc biệt trong quá trình xây dựng, phát triển và trưởng thành của lực lượng tàu ngầm Việt Nam, là một trong năm cánh sao biển, là lực lượng đặc biệt tinh nhuệ và hiện đại của Hải quân nhân dân Việt Nam, giữ vai trò tác chiến chủ yếu, làm nòng cốt trong thế trận chiến tranh nhân dân trên biển.

“Yêu cầu đặt ra là không chỉ mỗi thủy thủ tàu ngầm đều có phẩm chất đặc biệt, mà tất cả phải tạo thành một tập thể có những phẩm chất đặc biệt, gồm: Trung thành đặc biệt – Kỷ luật chính quy – Tinh nhuệ đi đầu – An toàn tuyệt đối”, Thượng tá Hoàng Văn Đồng nhấn mạnh.